یکشنبه, 23 تیر 1398 00:53

ساختار مو

ساختار مو ساختار مو
مشخصات فیزیکی موها از نظر زیبایی مهم و عبارتند از: رنگ مو (به ویژه نسبت به رنگ پوست)، صافی یا مجعد بودن مو و قطر مو. متخصصین پوست و مو هنرمندانه این عوامل را در کنار هم قرار می‌دهند تا با حداقل استفاده از ذخایر محدود موهای ناحیه دهنده، بهترین نتایج زیبایی نصیب بیماران شود.
رنگ مو بویژه نسبت به رنگ پوست اهمیت زیادی دارد. هرچه اختلاف رنگ مو با رنگ پوست کمتر باشد، پوشش بهتری بر روی سر ایجاد می‌شود. در فرد بود که پوست روشنی دارد طاسی سر تنها پس از ریختن بخش قابل توجهی از موها آشکار می‌شود. گرچه اغلب آسیایی‌ها موهای ضخیم و متراکم دارند، ولی این مشخصات در کاشت مو مشکلاتی بوجود می‌آورد. موهای ضخیم، تیره و صاف آسیایی را بر روی پوست نسبتا روشن سر بگیرید. چشمان بیننده به راحتی متوجه این اختلاف رنگ می‌شود و عبور نور از لابلای موها را می‌بیند. بیننده براحتی ساقه موهای صاف را تا سطح پوست سر دنبال می‌کند و به همین جهت بیمار، طاس‌تر به نظر می‌رسد.

صاف یا مجعد بودن موها عامل مهمی است. عموما هر چه پیچ و تاب مو بیشتر باشد، پوشش بیشتری بر روی پوست سر ایجاد خواهد کرد. نمونه این وضعیت در موهای آفریقایی دیده می‌شود. گرچه تراکم واحدهای فولیکولی در موی آفریقایی کمتر از موی آسیایی است (6/0 در برابر یک)، ولی موی آفریقایی به علت مجعد بودن، از پوشانندگی بیشتری برخوردار بوده و در جلوگیری از عبور نور، بسیار عالی عمل می‌کند. فراموش نکنیم واحدهای فولیکولی در موهای آفریقایی غالبا از سه تار مو و در آسیایی‌ها از دو تار مو تشکیل شده است.
قطر مو یا مقطع عرضی آن در پوشاندن طاسی سر، اهمیت بیشتری نسبت به تراکم موها دارد. یادآوری می‌شود که نمای طاسی عملا ناشی از عبور نور از لابلای موهای کم پشت سر و بازگشت آن از سطح براق پوست است. هر چه موی بیشتری بر روی سر وجود داشته و جلوی نور را بیشتر بگیرد، طاسی کمتر دیده خواهد شد. با محاسبات ریاضی می‌توان ثابت کرد که دو برابر شدن قطر مو در مقایسه با دو برابر شدن تراکم موها، جلوی عبور نور را بیشتر خواهد گرفت.

بنابراین متوجه می‌شوید که ترکیبی از عوامل گوناگون تعیین می کند که چه کسی نامزد ضعیف، خوب یا عالی برای کاشت مو است. ممکن است تراکم مو عالی باشد، ولی مشخصات نامناسب موها، اثر تراکم زیاد را خنثی کند و یا فردی مشخصات مناسبی مانند موهای مجعد، ضخیم و با رنگ روشن داشته باشد اما تراکم موها در ناحیه دهنده کم و یا پوست سر غیر قابل انعطاف باشد. در این صورت او نیز کاندیدای خوبی برای کاشت مو محسوب نمی‌شود. در اینجاست که هنر و تجربه متخصص پوست به کمک می‌آید تا با استفاده از نقاط قوت هر بیمار، بهترین نتیجه ممکن را برای حال و آینده او برنامه‌ریزی نماید.
 
 
 

بدن انسان نزدیک به ۵ میلیون تار مو دارد، که پوست سر ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار از این تعداد را در بر می‌گیرد. افراد با موهای بلوند بیشترین تعداد فولیکول‌ها را در سر داشته و بعد از آن‌ها به ترتیب افراد با موهای قهوه‌ای، موهای قرمز و سیاه قرار می‌گیرند. رویش طبیعی موی سر cm۱تا ۰٫۶ در ماه است. یک تار مو شامل قسمت‌های زیر می‌باشد:

  • شفت یا ساقه مو (قسمتی که از پوست خارج شده و قابل رویت است)
  • ریشه مو (قسمتی که زیر پوست قرار گرفته)
  • فولیکول مو (مسیری لوله مانند در ناحیه درم که ریشه مو در آنجا رشد می‌کند)

 
مژه‌ها و ابروها از چشم در برابر گردوخاک و ذرات هوا محافظت می‌کنند

 
موهای دست انسان زیر میکروسکوپ

در پایان فولیکول بخشی برجسته به نام «بولب» است که پیگمان رنگی ملانین در آن تولید می‌شود، در موهای مشکی این قسمت سیاه بوده و در موهای روشن و سفید، بی‌رنگ می‌باشد. قسمت انتهایی بولب دارای یک فرورفتگی است و بافت پیوندی که از درم به این قسمت وارد شده «درمال پاپیلا» نامیده می‌شود. درمال پاپیلا توسط مویرگ‌های خونی تغذیه می‌شود و مسئول تولید موی جدید می‌باشد. ترکیب اصلی مو یک پروتئین ساختمانی محکم به نام «کراتین» می‌باشد این پروتئین در ناخن و سطح خارجی پوست هم وجود دارد.

ساقه مو از سه لایه تشکیل شده:

  1. داخلی‌ترین لایه «مدولا» نامیده می‌شود و فقط در موهای ضخیم بدن (Terminal Hair) وجود دارد، این لایه نور را به خوبی منعکس می‌کند و باعث می‌شود رنگ مو در آفتاب نسبت به سایه متفاوت باشد.
  2. لایه میانی «کورتکس» نامیده می‌شود و لایه‌ای است که استحکام و رنگ و حالت مو را مشخص می‌کند.
  3. خارجی‌ترین لایه «کوتیکول» نامیده می‌شود، این لایه نازک و بدون رنگ می‌باشد و نقش آن محافظت از لایه ضخیم و ملانین دار کورتکس می‌باشد.

سیکل طبیعی رشد و ریزش مو:

برای درک علت ریزش مو لازم است که سیکل طبیعی رشد مو را بدانیم.

موی انسان به صورت دوره رشد- استراحت، رشد می‌کند. این سیکل سه مرحله دارد:

  1. آناژن: مرحله رشد
  2. کاتاژن: مرحله پسرفت
  3. تلوژن: مرحله استراحت

به دنبال دوره‌های رشد (آناژن) ۸–۲ ساله (به‌طور متوسط سه ساله) یک دوره کوتاه ۴–۲ هفته‌ای داریم که طی آن مو کاملاً پسرفت می‌کند (کاتاژن) سپس مرحله استراحت (تلوژن) شروع شده و ۴–۳ ماه طول می‌کشد. ریزش مو تنها هنگامی اتفاق می‌افتد که سیکل رشد بعدی شروع شده و یک موی دیگر رشد می‌کند. به‌طور متوسط روزانه ۱۰۰–۵۰ موی در مرحله تلوژن می‌ریزند. این ریزش مو طبیعی است و همان ریزشی است که در هنگام دوش گرفتن و برس زدن مو دیده می‌شود. این موها دوباره رشد خواهند کرد. در هر زمان کمتر از ۱۵٪ موها در مرحله استراحت هستند و بعد از گذشت ۳ تا ۴ ماه این موها می‌ریزند و به جای آن‌ها موهای جدیدی رشد می‌کنند.

مشکل زمانی آغاز می‌شود که موهای ریزش یافته بیشتر و سریع تر از موهای رویش یافته جدید باشند یا رشد موهای جدید ضعیف شود در این حالت بعد از مدتی از تعداد کل موها کاسته شده و فرد متوجه کاهش حجم موهایش می‌شود؛ لذا درعلم پزشکی زمانی می‌گویند، فرد دچار ریزش مو شده‌است که در طول روز بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ تار موی او بریزد یا اگر حدود ۱۰۰ تار مو را گرفته و بکشند بیشتر از ۴ تا ۵ تار مو کنده شود و بریزد. عوامل مختلفی می‌توانند روی سیکل رویش مو اثر گذاشته و باعث ریزش موی دائم یا موقت شوند، شایعترین علت ریزش موی سر هم در آقایان و هم در خانم‌ها ریزش موی هورمونی– ژنتیکی یا آندروژنتیک (Androgenetic alopecia) می‌باشد، از دیگر عوامل می‌توان به سابقه تب بالا، بیماری‌های تیروئید، کم خونی، رژیم‌های غذایی خاص، زایمان و شیردهی، مصرف بعضی داروها، بیماری‌های التهابی یا عفونی پوست سر، مواد شیمیایی، شیمی درمانی، استرس و غیره اشاره نمود که در ادامه هر یک را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می‌دهیم:

ریزش موی آندروژنتیک:

معمولترین و شایعترین علت ریزش مو در آقایان و خانم‌ها عامل پر قدرت آندروژنتیک می‌باشد. اصطلاح «آندرو» از آندروژن یا هورمان‌های مردانه ساز مانند «دی هیدروتستوسترون» و «تستوسترون» گرفته شده که وجود آن‌ها برای ریزش موی آندروژنتیک هم در آقایان و هم در خانم‌ها لازم هستند و «ژنتیک» نشان از ژنی دارد که به ارث رسیدن آن برای بروز این نوع ریزش مو لازم است.

در آقایان میزان فراوانی طاسی، ۳ نفر از هر ۵ مرد تا قبل از سن ۵۰ سالگی می‌باشد، درحالی که در زنان، ۱ نفر از هر ۴ زن از دست دادن مو و نازک شدن مو را تجربه می‌کنند و بعد از یائسگی بیشتر مستعد طاسی هستند.

در آقایان بعد از بلوغ به دنبال افزایش سطح هورمون‌های آندروژنی نازک شدن موها و عقب رفتن موهای ناحیه پیشانی شروع می‌شود. عقب رفتن خط رویش مو در شقیقه‌ها در اکثر مردان سفیدپوست، چه آن‌هایی که ریزش موی آندروژنتیک در آینده پیدا می‌کنند و چه آن‌هایی که پیدا نمی‌کنند، دیده می‌شود اما در آن‌هایی که ریزش موی آندروژنتیک دارند ریزش موی شقیقه‌ها به نواحی عقب‌تر پیشروی و به قله سر ختم می‌شود.

موهای پشت و بغل سر چون عموماً فاقد گیرنده‌های هورمون مردانه می‌باشند، ریزش پیدا نکرده و تا آخر عمر باقی می‌مانند.

در زنان هم این نوع ریزش مو ایجاد می‌شود ولی معمولاً باعث نازک شدن مو و ریزش منتشر در سر می‌شود.

عدم تعادل بین هورمون‌های زنانه و مردانه می‌تواند سر چشمه ریزش مو در خانم‌ها گردد. به همین دلیل دادن آزمایش‌های هورمونی الزامی است. اغلب زنان با الگوی ریزش زنانه هیچ علائم کلینیکی یا بیوشیمیایی دال بر هورمون جنسی مردانه (آندروژن) اضافی نشان نمی‌دهند. حتی در مواردی با وجود سطح طبیعی تستوسترون، حساسیت بیش از حد نسبت به آندروژن‌ها یا تعداد بیش از حد گیرنده‌های موجود در فولیکول‌های موی سر سبب ریزش مو می‌گردند.

میزان آندروژن‌ها برای بروز ریزش مو، لازم نیست بیشتر از حد طبیعی باشد. اگر ژن ریزش مو موجود، و آندروژن‌ها حتی در حد طبیعی باشند، ریزش موی آندروژنتیک بروز می‌کند. آندروژن‌ها مهم‌ترین فاکتورهای اثرگذار در ریزش موی سر انسان هستند. رشد سبیل، موهای زیربغل و ناحیه کشاله ران به آندروژن‌ها وابسته است. رشد موی سر وابسته به آندروژن‌ها نیست ولی وجود آندروژن‌ها برای ریزش موی مردانه لازم هستند.

در سلول‌های خاصی از بدن هورمون تستوسترون توسط آنزیم ۵- آلفا ردوکتاز به هورمون قوی تر دی هیدرو تستسترون تبدیل می‌شود، درمال پاپیلای فولیکول مو گیرنده‌های زیادی برای این هورمون داشته و این هورمون اثری مخرب بر روی فولیکول‌های سر دارد و باعث ضعیف شدن آن‌ها شده و موهای رشد یافته جدید مرتباً نازک‌تر شده تا اینکه دیگر مویی از آن فولیکول رشد نمی‌کند.

دی هیدرو تسترون (DHT)از طریق کوتاه کردن سیکل رشد مو باعث می‌شود موی ضخیم در فولیکول‌های دارای گیرنده این هورمون به موی کرکی و نازک تبدیل شود این کار باعث می‌شود یک فولیکول قبل از رسیدن به مرحله آخر رشد به‌طور زودرس وارد فاز استرحت شده و رشد بیشتر آن متوقف می‌شود. تصویر زیر یک فولیکول مو که از نظر ژنتیکی حساس به آندروژن می‌باشد را نشان می‌دهد که از فاز آناژن به تلوژن رسیده و سپس وارد مرحله آناژن جدید شده در حالی که کوچکتر و نازک‌تر و کمرنگ تر از قبل به نظر می‌رسد در صورتی که این سیکل رشد معیوب چند بار تکرار شود یک موی ضخیم به موی کرکی تبدیل شده سپس به تدریج تمام موهای ناحیه گرفتار، درگیر این جریان شده و با گذشت زمان سر توسط موهای کرکی نازک پوشیده می‌شود. تولید پیگمان (دانه رنگی) نیز کاهش پیدا می‌کند و موها کمرنگتر می‌شوند. نهایتاً ناحیه مبتلا، کم پشت به نظر رسیده و ممکن است طی زمان از مو خالی شود.

این پدیده کرکی شدن یا مینیاتوری شدن مو نامیده می‌شود.

مردان و زنان دچار ریزش مو، ژن‌های مربوط به ریزش مو را از یک یا هر دو والدین خویش به ارث می‌برند. این ژن در مردان به صورت اتوزومال غالب و در زنان اتوزومال مغلوب ظاهر می‌شود. در مرحله تشکیل جنین ژن طاسی باعث می‌شود یک سری از فولیکول‌های مو نسبت به دی هیدرو تستوسترون حساس شوند و بعد از بلوغ به دنبال افزایش سطح هورمون‌های آندروژنی این فولیکول‌های حساس به مرحله کرکی شدن وارد شده و از بین می‌روند. سن شروع، میزان و سرعت ریزش مو در هر فرد فرق می‌کند. چرب بودن مو، استفاده از ژل و سشوار بیش از حد، بیماری‌های شدید، سوء تغذیه یا کمبود ویتامین‌ها می‌توانند این روند را تسریع کنند.

 

منبع : ویکی پدیا

منتشرشده در مقالات