یکشنبه, 13 بهمن 1398 12:19

ساختار مو و آناتومی آن

وظیفه مو محافظت از بدن می باشد كه  از پوست سر به صورت زائده ای باریك و رشته مانند خارج شده است.تارهای مو فاقد هرگونه حس می باشند به علت فقدان رشته های عصبی، دو بخش مو،ریشه و ساقه می باشد که ریشه زیر سطح پوست قرار گرفته و ساقه بخش قابل رویت است.
مو در واقع بخشی از پوست و یکی از ضمائم پوست می باشد. پوست از لایه های مختلفی تشکیل شده. اپیدرم، فوقانی ترین لایه پوست می باشد و درم، لایه میانی پوست است. در سرتاسر پوست، اپیدرم در نواحی خاصی به داخل درم فرو رفته و کیسه لوله مانندی به نام فولیکول را تشکیل می دهد که مو در آن ساخته شده، رشد می کند و از پوست بیرون می آید. آن بخشی از مو که هنوز از پوست بیرون نیامده را ریشه مو و بخشی از مو را که بیرون از سطح پوست است و دیده می شود را ساقه یا محور مو می باشد.
محافظت از بدن وظیفه اصلی مو است. مثلا و مژه ها همانند سایبانی از چشم در برابر آفتاب محافظت می کنند و موی ابرو از ورود عرق پیشانی به داخل چشم جلوگیری می کند و  موی سر از جمجمه محافظت می کند.

ریشه مو و ساقه مو

یک تار مو دو بخش دارد :
• ریشه: بخشی که زیر سطح پوست قرار گرفته است.
• ساقه: بخشی از مو که از پوست خارج است .

پیاز مو

قسمت انتهایی اطراف برآمدگی درمال پاپیلا، پیاز مو است که بخش زنده مو می باشد و سلول های پیاز هر 23 تا 72 ساعت تقسیم می شوند. این تقسیم به صورت قابل توجهی سریعتر از سلول های دیگر بدن صورت می گیرد.


غدد سبابه مو

غدد سبابه چربی مورد نیاز برای محافظت و نرمی مو و پوست سر را تأمین می کنند این غدد مستقیما به بخش بالایی فولیکول متصل است.
غده سباسه یک غده حیاتی است که سبوم یا چربی ترشح می کند. بدن پس از بلوغ چربی بیشتری تولید می کند. با بالا رفتن سن تولید چربی کمتر می شود.

عضله راست کننده مو

عضله ای به نام عضله راست کننده مو به لایه فیبری اطراف غلاف خارجی چسبیده است. انقباض این عضله باعث ایستادگی مو می شود. این عمل موجب ترشح چربی از غده سباسه می گردد.
این ماهیچه که arrector pili یا عضله راست کننده نام دارد و به اختصار پیلی نامیده می شود، تحت اراده ما نیست. عضله راست کننده به بخش مرکزی فولیکول مو وصل است و با زاویه ای از اپیدرم، مو را نگه می دارد. مو در هنگام احساس سرما توسط این ماهیچه راست می شود.

ساختمان مو

تار مو از سه لایه اصلی تشکیل شده است:
لایه های مو


پوسته مو (Cortex)

استحکام و قابلیت کشسانی مو مربوط به این لایه میانی مو به نام کورتکس است. رنگدانه های ملانین مو در کورتکس مو قرار گرفته اند. بخش اصلی مو کورتکس به حساب می آید و تعیین کننده استحکام ، قابلیت انعطاف، رنگ و بافت مو می باشد. ماتریس لیپیدی کورتکس، همانند چسب سیمانی عمل می کند و کراتین های مو را به هم می چسباند.
کورتکس از رشته های طناب مانند پروتئینی ساخته شده که کوتیکول از آن محافظت می کند. چنانچه کوتیکول آسیب ببیند، کورتکس بدون محافظ باقی مانده، رطوبت خود را از دست داده و عوارضی مثل موخوره ایجاد می شود. ضخامت مو بیشتر مربوط به کورتکس است. رنگدانه های مو در این لایه قرار دارند. در صورتی که رنگدانه ملانین در کورتکس مو زیاد باشد، رنگ مو تیره و در صورتی که ملانین کم باشد، رنگ مو روشن می شود.

مغز مو (Medulla)

مدولا یا مغز مو درونی ترین لایه مو نام دارد.مدولا عملکرد مشخصی ندارد. احتمالاً در راست ایستادن و استحکام مو نقش دارد. مغز مو یا مدولا ممکن است موجود نباشد یا از بین برود، بدون اینکه تار مو ضعیف شود. موهای کرکی فاقد این لایه می باشند مدولا فقط در موهای ضخیم وجود دارد.

پوشش مو (Cuticle)

کوتیکول خارجی ترین لایه مو می باشد. سطح خارجی مو توسط لایه محافظی به نام کوتیکول پوشیده شده است. پولک های کوتیکول، همانند پولک های ماهی روی یکدیگر قرار گرفته و پوششی نازک، بی رنگ و محافظ روی مو تشکیل می دهند. این پوشش همانند سپری از بخش های داخلی مو محافظت می کند.
درمال پاپیلا
در پایه فولیکول برآمدگی کوچکی حاوی مویرگ یا رگ های خونی ریز وجود دارد که سلول ها را تغذیه می کنند. این برآمدگی های درم، درمال پاپیلا نامیده می شود. درمال پاپیلا که توسط مویرگها تغذیه شده و مواد مغذی مورد نیاز برای ساخت موهای جدید را دریافت می کند، نقش حیاتی در تقابلات درم و اپیدرم داشته و اهمیت زیادی در تشکیل و چرخه رشد مو دارد.

لایه های مو

شیمی مو
ساختار شیمیایی مو از مواد مختلف تشکیل یافته است که مهم ترین آن پروتئینی به نام کراتین است. از سایر مواد می توان به گلیکوژن، انواع چربی ها، اسید اوریک، مواد معدنی و رنگدانه ها اشاره نمود. کراتین پروتئینی است که از 18 نوع اسید آمینه تشکیل شده است.
مو حدوداً با سرعت ۳ تا ۴ میلی متر در روز رشد می کند.
ویژگی های نهادین مو
رنگ طبیعی مو
رنگ طبیعی مو که یکی از مهمترین ویژگی های نهادین مو به شمار می آید تابع مستقیمی از نژاد افراد می باشد. این ویژگی به علت وجود رنگدانه های طبیعی مو موسوم به ملانین می باشد.

فولیکول مو
بر روی پوست سر انسان حدوداً ۱۰۰۰۰۰ فولیکول مو وجود دارد.
هر فولیکول حدوداً ۲۰ بار در طول عمر یک شخص می تواند مو بسازد. با افزایش سن، تعداد فولیکولهایی که توانایی موسازی دارند سال به سال کاهش می یابد. این کاهش تعداد، در قسمت بالایی سر مشهودتر است.
فولیکول مو بخش تونل مانند اپیدرم است که تا پایین درم ادامه می یابد.
فولیکول فرورفتگی لوله مانندی در پوست است که ریشه مو را احاطه می کند.

melanin

ضخامت و قطر تارهای مو

نژاد سن و جنسیت در ضخامت و یا قطر تارهای مو تاثیر  دارد و سه دسته تقسیم بندی بر حسب ضخامت مو دارد:
  • موی نازک: قطر تارهای این دسته از موها کمتر از60 میکرون است.
  • موی متوسط: قطر تارهای این دسته از موها بین 60 تا 80 میکرون است.
  • موی ضخیم: قطر تارهای این دسته از موها بیش از80 میکرون است.
    معمولا موهای ضخیم، زمخت و موهای نازک لطیف هستند.
ضخامت مو
ponytail
قطر دم اسبی (Ponytail) شده موی ضخیم می تواند تا دو برابر قطر دم اسبی موی نازک باشد.
 

شکل سطح مقطع مو

شکل سطح مقطع مو که یکی از فاکتورهای مهم تعیین کننده شکل نهایی مو می باشد می تواند به صورت دایره ای ، بیضی و یا مستطیلی باشد. این فاکتور با پارامتری به نام اندیس قطرمو (Hair Diameter Index) مشخص می گردد.
اندیس قطر مو نسبت قطر کوچک مو به قطر بزرگ آن می باشد.
در شکل زیر قطر کوچک و قطر بزرگ مو با در نظر گرفتن سطح مقطع مو به صورت یک بیضی نشان داده شده است:
اندیس قطر مو
بدیهی است این پارامتر می تواند عددی بین صفر تا یک باشد. هر چه این پارامتر به یک نزدیک تر باشد سطح مقطع مو بیشتر دایره ای و هرچه به صفر نزدیک تر باشد سطح مقطع مو به حالت مستطیلی یا پهن نزدیک تر است.
سطع مقطع مو
Ref: International Journal of Cosmetic Science, 2013, 1–10
این اندیس برای ژاپنی ها بین ۰/۷۵ تا ۰/۸۵ است یعنی سطح مقطع موی ژاپنی ها نزدیک به حالت دایره ای می باشد. به همین علت شکل نهایی موی آنها صاف است اما برای افریقایی ها و سیاه پوستان این پارامتر ۰/۵ تا ۰/۶ یعنی تقریبا مستطیلی است به همین علت شکل نهایی موی آنها فرفری و وزدار می باشد.
در جدول زیر اندیس قطر موی نژادهای مختلف نشان داده شده است.
اندیس قطر مو
HDI = Hair Diameter Index

شکل ظاهری مو

مو بر حسب شکل ظاهری به سه دسته تقسیم بندی می شود:
• موی صاف (Straight)
• موی مواج (Wavy)
• موی فردار (Curly)
در شکل زیر الگوی مو برای هر یک از این انواع دیده می شود:
hair forms
انواع مو

تعداد تار های مو

به طور متوسط تعداد 100هزار تار مو، روی سر یک انسان وجود دارد. تعداد تارهای مو برای کسانی که موی پر پشتی دارند تا 150هزار تار مو نیز می رسد.
این پارامتر همانند دیگر ویژگی های مو در افراد مختلف بسته به سن، جنسیت و ژنتیک و حتی رنگ طبیعی موی سر متغیر است. نژادهای با موی بلوند نسبت به دیگر نژاد ها بیشترین تعداد تار مو را دارند و موقرمزها کمترین تار مو را دارند.

تراکم گیسو (Hair density)

در هر سانتی متر مربع از پوست سر یک کودک ۱۱۰۰ فولیکول مو وجود دارد در حالی که در سن ۲۵ سالگی این رقم به ۶۰۰ می رسد. از سن ۳۵ تا ۵۰ سالگی تراکم موها کاهش یافته به طوریکه در این سنین متوسط ۲۵۰ تا ۳۰۰ تار مو در هر سانتیمتر مربع گزارش شده است.

سرعت رشد مو

سرعت رشد مو نه تنها در قسمتهای مختلف بدن بلکه در قسمت های مختلف سر نیز با یکدیگر متفاوت است. مثلا در مورد ژاپنی ها سرعت رشد موی سر در ناحیه Crown تاج سر ۰/۴۴ میلیمتر در روز گزارش شده در حالیکه در قسمت شقیقه (Temporal) با سرعت ۰/۳۵ میلیمتر در روز می روید. به طور متوسط مو با سرعت ۱ تا ۱/۵ سانتیمتر در ماه رشد می کند.

رویش مو

رشد مو بر خلاف ناخن به صورت پیوسته نیست به آن معنا که بعد از مدتی رشد آن متوقف شده و جای خود را به موی تازه روییده می دهد. فرایند رویش مو، ریزش و رشد مجدد آن در سیکلی به نام «چرخه رشد مو» صورت می پذیرد. این چرخه در سه مرحله با نامهای آناژن، کاتاژن و تلوژن انجام می گردد.

ریزش مو

روزانه به طور متوسط ۵۰ تا ۸۰ تار مو به صورت طبیعی می ریزد.
در برخی موارد ریزش مو بیش از این محدوده تعیین شده می باشد. در صورتی که ریزش مو به حد قابل توجهی برسد دیر یا زود پوست سر از لابه لای مو ها قابل رؤیت خواهد شد به این حالت آلوپسی (Alopecia) یا ریزش مو گفته می شود.
شایع ترین نوع ریزش مو طاسی ساده (Baldness) است که سالیان متمادی دامنگیر مرد و زن بوده و بشر، هزاران سال در پی درمان آن داروهای بی شماری ساخته است. (هرچند تاسی بیماری به شمار نمی آید).
male
در سن ۲۵ سالگی ۲۵ درصد و در سن ۵۰ سالگی ۵۰ درصد آقایان کم و بیش موهای خود را از دست می دهند.
ریزش مو در خانمها و آقایان از الگوی خاصی پیروی می کند به این ترتیب که در آقایان از شقیقه ها و تاج سر شروع شده و پیشروی می کند. اما ریزش مو در خانمها خوشبختانه به صورت پراکنده بوده و سرحد موها(Hair lines) معمولا ناپدید نمی گردد ضمن آنکه شروع ریزش مو در خانمها نسبت به آقایان ۱۰سال تاخیر دارد.
ناگفته نماند که در برخی از موارد ریزش مو در خانمها از الگوی آقایان پیروی می کند و بر عکس در برخی موارد ریزش مو در آقایان از الگوی خانمها پیروی می کند.
منتشرشده در مقالات